Paylaş


ENERJİ ve EKOLOJİ (1. bölüm)

Ekolojik olmak ya da olamamak!..

"Dünya insanlara ait değildir, insanlar dünyaya aittir!." "İnsanoğlu, varlıkların Tanrısı değil koruyucusu olmayı öğrenmelidir!." diyorlar...

Ne kadar büyük laflar değil mi?.. Ekolojik takılan çoğu kişinin bayıldığı özdeyişler nedense hep bu anlayışta oluyor. Daima bir "patron kim?" tartışması ve "suçlu insan!" arayışı var. "Ey insanoğlu titre ve kendine dön!. Sen bir işçisin ya da aciz bir kulsun!. Çizmeyi aşma!. Senin efendin ve işverenin doğadır .. Ona kazık atmaya kalkma!.. Yoksa, acısını fena halde çıkarır.." Ya da "Tanrı dediğin ceza verendir. Yok edicidir. Sen öyle olma, koruyucu ol, e mi?.."

Bu anlayışa göre; bulutların üstündeki tanımlanamayan yargıç baba madem ki vardır, öyleyse suç da vardır. Suç varsa ceza haydi haydi vardır. Ceza verme eylemi de yargıç Tanrı'ya pek güzel yakışır. Zaten insanlar sevgiden hiç anlamazlar ama cezadan ödleri kopar, derhal yola gelirler!

Yaratanın, öncelikle yarattığını sevmesi gerektiği aklımıza yatmaz bir türlü. Çünkü severek değil, döverek adam etme yöntemi, çağlar boyu eğitimin, siyasetin, ticaretin, dinin ve ahlak anlayışının temelini oluşturmuştur. Biz böyle isek, yaratan Tanrı da böyle olsa gerektir!..

Artık gülmeye başladığınızı düşünüyorum.. Asırlar boyu insanlığa aşılanan, kolay yönetim amaçlı bu düşüncelerin, şu modern çağda bile kafamızı karıştırabiliyor olmasına ben de hem üzülüyorum hem gülüyorum.. İnsanlık tarihi boyunca, çok ender dönem ve farkındalıklar dışında Tanrı ya da Tanrılarım, daima yargılayıcı, yönetici, ceza verici olarak tanımlayan insan, "aciz kul" ya da "zavallı varlık" portresini kendisine yakıştırmıştır. Günümüz insanı bu resimden yola çıktığından, ekolojinin tarifinde de fena halde yanılmakta.. Teba olması gerekirken, yöneten olmaya kalkan insan daima kınanmakta. Boyun eğen, ne verilirse rıza gösteren olmayı, uslu çocukluk sanmakta.. "Bozabilen" olmayı kolayca kabul ederken, aynı zamanda "yapabilen" olduğunu içine sindirememekte..

Ekolojik olmakla, elini hiçbir şeye değdirmeden cennetlik olmayı aynı şey zannedenleri o yüzden fazla kınamamalı!.. Ekoloji adına yarattıkları, tek yönlü tanımlamalara sığdırmaya çalıştıkları insan yaşamı da, bu yüzden hiçbir zaman gerçek anlamı ile "ekolojik olamama" tehlikesini taşımakta..

Kim kimin efendisi?

Evet bizler doğanın efendisiyiz.. Kainatın da hakimleriyiz.. Ne onlar bizim bir parçamız ne de biz onların. Biz bir ayrılmaz bütünüz. O yüzden, aynı zamanda onlar da bizim efendimiz ve hakimimizdir.. Bu anlayış içinde, bizim de "efendi" olduğumuzu düşünemeyenler, bu davranışı kınayanlar, efendilik ile kabadayılığı yani dayatmacı düzen hevesim birbirine karıştırıyorlar. Ki kabadayılığın bile derininde yatan, onu var eden anlam; koruyuculuktur.. Efendilik; ismi üstünde, efendi gibi davranmaktır. Korumak, kollamak, saygılı olmak ve incitmemektir. Aldığı ile verdiğinde denge aramaktır..

Doğa ile ilişkilerimizde tek taraflı mutlak hakimiyete inananlar, doğayı ağa, insanları maraba ya da yanaşma sanarak insan hasletlerim körelttiklerim düşünmeliler.. Biz olmasak da onun var olacağına inanmak, tebası olmadan kral olunabileceğini sanmaktır. Tanımlayanın var olmadığı bir tablonun yapılabileceğine inanmaktır. İçinde olduğumuz üçüncü boyutta doğa; onu tanımlayan insana, insan; onu yücelten doğaya muhtaçtır.

Sahip olmak; gözetim altına almak, kollamaktır. İlk akla gelen negatif anlamı ile; biriktirmek, depolamak ve koklatmamak değil!. Ne zaman ki birlikte kurulan aileye sahibiyet duygusu kaybolur, o ailenin mutluluğu tehlikeye girer. Giderek; çalışılan şirketin veriminden hayır gelmez, içinde yaşanan ülkenin de geleceğinden.. Size ait olmayanın sorumluluğunu taşımak ancak dayatma ile denetlenebilir. Ki biz onlara; kanunlar ve yönetmelikler diyoruz.. Sahip olduklarınız içinse bunu seve seve yerine getirirsiniz. Sahip olan, sahibiyetin kurallarına ihtiyaç duymaz. Çünkü onu yaşar.. Onunla "birlikte" yaşar..

Seven ve izin veren !..

"Seven ve izin veren Tanrı" kavramına bir türlü akıl erdiremiyor, varoluşun "birliktelik", "birliği kavramak" olduğunu algılayamıyor, doğa ile ilişkilerimizin hiyerarşik yapıda olmadığını kavrayamıyoruz.. Bunun bir birlikte varolma eylemi olduğunu anlayamayan bilimsel kardeşlerimiz, doğa adına talimatlar oluşturup, "doğanın sözünü dinle böylece ekolojik ol!" çağrışım evire çevire tekrarlamaktalar..

Bunun mikrokozmostaki şirin tekrarı da şudur: "Bedeninin sesini dinle! Sağlıklı ol" yerine, "doktorunun sözünü dinle hastalıktan kurtul!.." Böylece hastalıkla doktor özdeşleşmekte, biri diğerini çağrıştırmakta, yani birlikte varolma süreci başlamaktadır.. İşte bu eylem de bir türlü; var edenin izni ile birlikte yaratılandır.

Hastalığın, dışımızdaki mikrop yüzünden yaratıldığını, yani bir anlamda kaçınılmazlığını kader olarak kabul eden tıbbın tek hedefi artık mikroptur. Mikrobu var edenin de zihin olduğunu fark etmesi, çok özel istisnalar dışında nerede ise imkansızdır. Çünkü bu, kendini inkar olur. Çünkü o gün, modern tıbbın temelleri çatırdamaya başlar... Ekolojik dengenin, insan eli deymemiş denge olduğunu sanan uzmanlar da insanı derhal, ";ekolojik mikrop"; olarak hedefe oturturlar. Artık tek beklentileri; insan sayısının azaltılması ve olanların da, basına saksı düşüp akıllanmasıdır!..

Şunu bilmeliyiz ki; içinde bulunduğumuz, makrokozmos dediğimiz evren ve mikrokozmos beden, daima nasıl olmasını istedi isek, hangi deneyimlere ihtiyaç duydu isek bize onu var etti ve yansıttı. Yani bize ayna tuttu. Tıpkı insan olarak da birbirimize yaptığımız gibi.. Ancak yeterli dersi aldığımızda, ya da yarattığımız karanlığın içinde ışıldayan mücevherin farkına vardığımızda o da farklılaşacak.. Yani önce biz değiştiğimizde, çevremiz de birlikte değişecek...

Ne biz onun esiriyiz, ne de o bizim.. Kimse önce ya da sonra değil.. Ortalama insan ömrünün doğanınki ile karşılaştırılamaz boyutlarda küçük görülmesinden kaynaklanan bir yanılgı var sadece.. Bunun bir ayrılık olmadığı, tersine bu birlikteliğin varoluşla başladığı ve sonsuza kadar sürebileceği idrak edildiğinde, kimsenin korunmaya ihtiyacı olmadığı anlaşılacak. Ve ne zaman ki evrenin bizim için, bizim de evren için yaratıldığımızın farkına varacağız, o gün "patron kim" tartışması son bulacak. Birliği anlamak için ayrılığı deneyimlediğimizi anlayacağız. "Liyakat" yani "hak eden olmak" kaygısından kurtulacağız..

Doğa; kullanma tarifesi olan, ona uyulduğunda mükemmel hizmet verecek bir makine değildir. "Şu yakıtı kullanmazsan, şu emisyonu yaymazsan, şu malzemeyi seçmezsen, şu yönden şaşmazsan, sağına soluna, biraz da çatına toprak taşırsan, Allah'ın sebzesine "yenebilir peyzaj" adını takarsan en kral ekolojik sen olursun!" diyor bir çok dostumuz. "Önce talepleri ve beklentilerini değiştirmelisin!"den yola çıksalar, tümüne katılacağım. Aksi takdirde bu tekerleme "ekolojik oldum abi" adlı rep ezgisine şarkı sözü olur ancak..

Kırsal alanlarımızdaki yaşam koşullarım yerinde iyileştirmeyi hedef edinmeyip, medeniyeti, zenginliği, adam yerine konmayı; şehirde bir apartman dairesinde yaşama ön koşuluna endeksliyoruz. Bunun sonucunda, yer darlığından ve rant kavgasından ötürü habire kat sayışı yükselen yapılaşma da, birlikte yaratımımız ve mahkumiyetimiz olmakta... Yani, bir ceza veren hakim ve uygulayan gardiyan yoktur ama talihsiz saydığımız bir sonuç vardır..

Doğru tanımlama

18 katlı bir apartmanın, balkonuna bile çıkılmayan 48 numaralı dairesinde atılan "ekoloji" naralarım sevgili doğamızın dikkate aldığım pek sanmıyorum. Olsa olsa benzer çığlıklar ile değişim arayanların alkışını alacaktır bu gayretler. Yani klasik deyimi ile "yedi sağırlar, birbirini ağırlar" tablosunu bir eksiksiz tamamlamaktayız dostlar. Bu, çok geniş kapsamlı bir eğitim sorunudur. Bir malzeme bilgisi, bir mimarlık bilgisi değildir. O yüzden, bu işin sebep ve sonuçlarını kendimizden menkul sanıp "eko-mimarlık" platformu kurmaya çalışan meslektaşlarıma sevgilerimi yolluyorum. Gayretlerim takdir ediyorum. Aralarında bulunmaktan da her zaman onur duyacağım. Fakat "eko-insanlık" platformu kurulup ekolojinin de köklerine inilmedikçe, beklenen değişimin gerçekleşmeyeceği öngörüsünü bilgilerine sunuyorum.

Çiçek sevmeyen birinin salonuna saksıları doldurmakla ancak çiçeğe karşı nefreti körüklersiniz, sevgiyi değil.. O güne kadar elini değmemiş birinin kucağına atıverdiğiniz kedi de korku ve paniğe neden olur yalnızca.. Doğa ise; kedi ile çiçek arasına sığdırılamayacak büyüklükte bir sevgi yelpazesidir. Bu sevgiler kulaktan akıtılan bilgilerle doğmaz.. Yaşam tarzı, inanç yapısındaki değişim ve bu evrendeki varlığımızın bilgisi ile yapılan doğru seçimler sonucu filizlenmeye başlar ve ancak birkaç nesli göze alarak köklenir..

Erken verilen kararlara örnek olmak üzere; doğal kaynakları kullanıyoruz derken, yeni bir doğa yaratma gayretkeşliğinin vahim sonuçlarını gözden kaçırmamalıyız. Vaktiyle, temiz enerji elde edeceğiz zannıyla koskoca bir baraj gölü oluşturmanın doğanın canına okuyacağını değil, ona en iyi hizmet getireceğini sanan ünlü büyüklerimiz oldu.. Aynı anlayış, durağan bir suni gölün varlığını olmazsa olmaz sayan son yılların peyzaj düzenlemelerinde görülmekte.. Doğanın özünde olmayanı var etmeye çalışmak, ünlü ekolojik-mimar Ken-Young'un kendi itirafında olduğu gibi çok katlı, bol yeşillikli bir hamburgeri sağlıklı beslenme sanmaktır.

Sakal tıraşı olmamış gökdelen görünümünde, kat aralarına yeşil serpiştirilmiş binalar, dibine bir sera, tepesine bir büyük baca yapınca ısıtması havalandırması halloldu sanılan devasa yapılar sorgulanmalıdır. Zeminde az yer kapladım, zannına ve yutturmacasına sığınan yüksek yapıların doğurduğu teknik ve statik sorunların, doğanın ne kadar lehine olduğu araştırılmalıdır. Binaları zeminde az yer kaplarken, bina izdüşümüne sığamayan araçların doğurduğu otopark betonlaşmasını, zorla yaratılan kalabalığa ulaşmak zorunda olan trafik yoğunluğunun canına okuduğu doğayı görmezden gelmek hiç de bilimsel ve duygusal değildir..

Yapılan psikolojik ve sosyolojik araştırmalar, ünlülerin sığındığı, henüz reklam değerini koruyan cam kulelere heves dışında, bir gökdelende yaşama mutluluğu tespit etmemiştir. Ama ";gökdelen sendromu"; deyimi tıbbi literatürde yerini yıllar önce almıştır. Bu demek değildir ki tüm alçak yapılar doğanın ve insanlığın hayrınadır.Tek basma ne az katlı konutlar, ne kerpiç, ne ahşap, ne saman evler, ne de çatıda güneş panelleri bizi kurtarabilir dostlar!. Çünkü biz henüz neden kurtulmamız gerektiğini ve neye kavuşmak istediğimiz doğru dürüst tanımlayabilmiş değiliz.. Bunun için yapmamız gereken; hayatımızda yarattığımız her şeyin sorumluluğunu üstlenmek, sonra da yargılamayı kaldırıp, olanı kutsamak ve yaratılmış duyguyu hissetmektir. Bırakalım ilk ya da bilmem kaçıncı inşa eden olmayı. Kendimize güldürmeyelim. Şu işi ilk doğru tanımlayan olmaya soyunalım !..

Bir bilenler!..

"Sen neymişsin be abi!" madalyasına göz dikmedi isek, artık "ben her şeyi denedim!" bilmişliğinden kurtulmalıyız. Ekolojiden bahsederken, ";o bunu demiş bu bunu demiş";den başka söz etmeyen, naklen yayın aracı kılıklı makalelerden vazgeçmeliyiz.. "Peki senin fikrin ne?" sorusuna yanıt verebilen, dedikodu tavrını aşmış, işin özüne inme gayreti gösteren gerçek araştırmalara hasret kaldık.. Kendimizi, bu yönde uzun vadeli ve geniş kapsamlı bir halk eğitimine adamalıyız. Basında, ya da içinde "bahçe", "country" ya da "kent" sözcüğü geçen her oluşumu; doğa ile kucaklaşma, doğaya dönüş sanan saf yüreklerden olmayalım. Yaşam biçimimizi, akıllı sanılan konserve kutularında, güvenli sanılan bir sürece sığdırmayı, doğanın bağrında her türlü deneyime açacak yürekliliği sergiledikçe hedefe yaklaşacağız. Yoksa mesleki tartışmaların hır-gürü içinde; "Beni niye anlamadı bu jüri?. Neden kaynak yaratmadı bürokratlar?. Niçin ne dediğimi zor anlıyor öğrenciler?" der dururuz.. Yani; inandırıcı olmamız zorlaşır, sonuç almamız güçleşir..

Enerji ve Ekoloji

Şimdi gelelim önce ekoloji diyenlerin önceliğindeki haklılık payına.. Ekoloji bir temel değer değil, bir sonuçtur. Ezelden beri var olanın değil, birlikte yarattığımız bir çevrenin bilimidir. Temelde yatan sadece ve sadece enerjidir. Çevremizdeki tüm radyasyon, mikro dalga ve elektromanyetik enerjilerin kötü olduğuna inandığımız sürece onlar öyle olacaklardır. Elbette, mevcut varoluş biçimimizde bedenimizi onlarla aşırı yüklemememiz daha uyumlu ve doğru bir seçimdir. Bunu yadsıyor değilim. Çünkü henüz zihinsel kabul noktasına gelmemiş geniş kitlelerin bütün bunlardan negatif yönde etkilenecekleri kuşku götürmez.. Dolayısı ile enerjimizi elde etmenin, kullanmanın ve saklamanın bilimi gerçekten çok yararlıdır. Fakat bilmeliyiz ki, bütün bunlar nihai amaç değildir.

Enerji dalgalarından oluşan evren ve onun küçük bir parçası olan dünya, bir enerji dengesidir. Tüm renklerin ve şekillerin, tüm seslerin ve boyutların dengesidir. Sadece yeşil-gri ya da kahverengi-siyah dengesi değil.. Bu dengenin son sayfasında yazan "ekoloji" terimi aydınlarımızın pek hoşuna gitmiştir. Diğer sayfalara uğramadan geçip, onun kör kütük savunucusu olmayı entelektüelliğin ön koşulu sanmışlardır.. Bence bu iş, bir futbol takımını sevmek ve desteklemek yerine sadece topa aşık olmaktır.. Halbuki nihai hedef; hayatımızdaki acıyı dönüşüme uğratmaktır. Nihai amaç; enerji titreşiminden ibaret olan kendimizi kabul ve tasdik etmemiz ve sevmemizdir.

Önce zihinsel, sonra kimyasal ve fiziksel ve nihayet biyolojik düzeyde biçimlenen enerjinin, son yaratımıdır ekolojik çevre. Başka bir şey değil. Bu oluş sırası kavrandığında, aynı yolla sonuçların değiştirilebileceği anlaşılır. Yoksa, ne ozon tabakasındaki deliğe yama bulunur, ne de artan ısının doğurduğu sellere çare.. Ne var ki, bu deliği de, mevsim normallerinden sapan hava durumunun sonuçlarını da korku ve hiddetle anmamalıyız. Buna neden olduğunu varsaydığımız tek dişi kalmış medeniyeti kınamamalıyız. Çünkü bunların hepsi ortak yaratımdır. Toplumsal bilincin sahneye koyduğu bir senaryodur. Ve olanlar, bizim öğretmenlerimizdir, Dersimizi öğrenmeden bir üst sınıfa geçme şansımız yoktur. Öğrenmemekte direttikçe deney tekrarlanacaktır.. İşin aslında ise sınıf mınıf ta yok, sadece "deneyim" vardır.. Ve deneyimin farkındalığı.. Bizim yapabileceğimiz, sadece bu deneyimi analiz edip sonuçlarını anlaşılabilir kılmaya çalışmak, felaket sanılan şeyin ortasında ışıldayan mücevheri, karanlık yaratmaya gerek kalmadan, aydınlıkta da görülebilir kılmaktır.. Ne zaman ki, sesin de, rengin de, şekillerin de, bedenimizin de, ruhumuzun da bir enerji olduğunu öğrenir, çevremizi, bu enerjinin serbestçe akabileceği devinime kavuşturabiliriz, belki o gün gerçek mimarlıktan, mühendislikten ve ekolojiden söz etmeye başlayabiliriz..

Bu enerji akışı, Feng-Shui denilen, tarifeli ve yönlendirici, yani bir anlamda kısıtlayıcı enerji dolaşımı basitliğine indirgenemeyecek kadar kapsamlı bir bilgidir. Bir fizikçinin, kimyacının, matematikçinin ve doğa bilimcilerinin katkısı olmaksızın yerine oturtulacak bir mimari detay hiç değildir.. Yani kestirme bir yolun başında değiliz. O yüzden uzun soluklu olmak ve kendimize zaman tanımak zorundayız. İnsanların en güçlü silahı olan niyet'e sahipsek bu yolculuğu başarmamak için de hiçbir neden yoktur..

Ekolojik olmak aslında her zaman söylediğimiz gibi doğaya uyumlu ve böylece bir anlamda ekonomik olmaktır. Dolayısı ile "şu an gerektiği kadar enerji harcamaktır".

Bir başka tanıma göre de "Enerjinin döngüsünü sağlamak, daha fazla enerji yaratmanın tek yoludur!". Yani içinde bulunduğumuz "an" yaratabildiğimiz sevgi ve onun sonucu olan enerji döngüsü, gelecekte lazım olanı zaten sağlayacaktır. Bundan on ya da yirmi sene sonrası için yapmamız gereken; önce yarınlara korku pompalayıp, sonra muhtemel felaketten kurtulmak için "şu yıl şunu, şu yıl bunu yapmalıyız" biçiminde geleceğe dönük bağlayıcı kararlar almak değildir. Onun yerine, bugünün enerji akışını sağlayacak mutluluğu üretmektir..

Bu demek değildir ki; her türlü plandan vazgeçelim. Plan, bir anlamda niyettir, hedeftir.. Fakat yazılı kader değildir.. Yapmamamız gereken; bu planın at gözlüğü oluşturması ve tek seçenek sanılmasıdır.. Evrensel enerji daima akmak ister. Tarife, kalıba hiçbir zaman tam uymayacaktır. Çünkü o daima, güncel taleplerin ve olanakların yeniden biçim kazandırdığı, bir anlamda her gün baştan yazılan bir plandır.. Başıma düşen son saksının yarattığı kıvılcım sayesinde "Ekolojik Mimarlık" gibi dar çerçeveli bir başlık içinde sorunlarımızı çözemeyeceğimizi sezip "Enerji Mimarlığı" ve daha da genişleterek "Enerji Yaşamın Çekirdeği" kavramına açılım yapmaya çalışmamın nedeni şimdi daha iyi anlaşılıyor sanırım..

İkinci bölümde, bu anlayışın ürünü olan, anlatılanları bir yaşam bilgisine dönüştürebilecek okul modelini tanımlamaya çalışacağım. Çünkü, bu işin temelinde zihinsel talep ve kabullerimiz yatıyorsa onlara yönelik en etkili girişim; eğitimdir.. Sebepleri değiştirmeden sonuçları değiştiremeyiz. Ancak modern tıbbın zaman zaman yaptığı gibi ağrıları geçici olarak dindirir, ya da problemli organı tümü ile ortadan kaldırıp bir de estetik dikiş yaptığımızda sorunu çözdüm sanırız. Ekoloji, bir neden değil sonuçtur.. Beğenmediğimiz sonuçlar varsa gelin bundan böyle nedenlere göz atalım..


30.07.2005

Y. Mimar Çelik ERENGEZGİN









© 2017 WebNaturel Doğal ve Sağlıklı Yaşam
Efes TECHNOLOGy